محمد مهدى ملايرى
262
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اندرز « دستوران به بهدينان » و جز اينها . « 1 » ولى عده كتابها و رسالههايى كه در همين زمينه ادبيات اخلاقى چه به نامهاى اندرزنامه و پندنامه و چه به نامهاى ديگر در قرنهاى نخستين اسلامى به زبان عربى ترجمه شده و جزء ادبيات اخلاقى عربى و امثال و حكم اسلامى گرديده خيلى بيش از اينها بوده . و حتى آن مقدار از آثار اخلاقى ايرانى هم كه ترجمه عربى آنها از گزند حوادث مصون مانده و از خلال مآخذ عربى به دست ما رسيده خيلى بيشتر و رساتر از آن مقدار است كه در زبان پهلوى برجاى مانده
--> ( 1 ) . و از آن جمله چند متن كوچك پهلوى شامل اندرزهاى پيشينيان و جز آن است كه آقاى دكتر ماهيار نوايى ترجمه فارسى آنها را در نشريه دانشكده ادبيات تبريز سال دوازدهم شماره تابستان منتشر ساخته و در مقدمه آن نوشتهاند : « شماره اين متون كوچك كه در اين نشريه دانشكده ادبيات ترجمه شده است ، دوازده است . كوچكترين متن پنج سطر و بزرگترين آنها يك صفحه و نيم است و همه به جز سه تاى آخر در شمار پندنامههاى پهلوىاند . چهار قطعه نخست كه صفحههاى 39 و 40 « متون پهلوى » جاماسب آسانا را پر ساخته است به نام اندرزهاى پيشينيان Andarzihai Pesinian خوانده شده است و به ترتيب داراى 46 و 118 و 44 و 75 كلمه است و در ميان متون « خسرو قبادان وريدك » و « چيتك اندرز پوريوتكيشان » واقع است . قطعه پنجم و ششم در صفحههاى 78 و 79 متون پهلوى ياد شده جاى دارد . نامى به آنها داده نشده است و شماره واژههاى آنها به ترتيب عبارت است از 38 و 151 . قطعه هفتم در صفحههاى 79 و 80 « متون پهلوى » جاى دارد و به نام سخنى چند ( كه ) آذرفرنبغ فرخزادان گفت ، خوانده شده است . شماره كلمات آن 104 است . قطعه هشتم منسوب است به بخت آفريد و در صفحههاى 81 و 82 متون ياد شده جاى دارد و داراى 163 كلمه است . قطعه نهم نيز بىنام و داراى 63 كلمه است و در صفحه 82 جاى دارد . قطعه دهم و يازدهم هر دو شامل سطورى است كه نويسندگان در پايان كتاب مىافزايند و روز و ماه و سال كتابت و نام كاتب را دربر دارد . قطعه اول از كاتب نخستين و دومى از ديگرى است كه از روى آن كتاب بعدا رونويسى كرده است . اين دو متن به ترتيب داراى 43 و 63 واژه است و در صفحه 83 جاى دارد . قطعه دوازدهم عبارت است از نيرنگ بستن زهرنيش و دندان خرفستران ( حشرات موذى ) كه معمولا پشت كتابهاى قديمى امثال آن ديده مىشود . شمارهء كلمات آن چهل و در صفحه 84 جاى دارد . قطعات اخير مىرساند كه اين صفحات روزگارى در آخر نسخهاى قرار داشته كه بعدا 84 صفحه اول مجموعه متون پهلوى تأليف جاماسب آسانا از روى آن نوشته شده است و اينك در ميان كتاب جاى گرفته است . قطعات پنجم تا دوازدهم به ترتيب در اين مجموعه پيش از متن « يادگار بزرگمهر » جاى دارند .